«Санкт-Петербург Рухани академиясының богословие кафедрасының еңбектері» журналында Астана және Қазақстан митрополиті Александрдың архиепископ Софоний (Сокольский) богословиясы туралы мақаласы жарияланды

25 наурыз 2026 жыл.

«Санкт-Петербург Рухани академиясының богословие кафедрасының еңбектері» журналында Астана және Қазақстан митрополиті Александрдың архиепископ Софонийдің (Сокольский) богословиясына арналған мақаласы жарияланды. Мақалада сондай-ақ әулие Софоний мен Затворник Феофанның өзара қарым-қатынасы мәселесі де қарастырылады.

Жарияланымның атауы:

«Сол себепті христиандық богословие негізінен екі бөлімнен — религиозистика мен экклезиастикадан тұруы тиіс»: Орел семинариясының ректоры архимандрит Софонийдің (Сокольский) 1837 жылғы богословиялық жүйесі».

Мақала архимандрит Софонийдің (Сокольский) богословияны оқыту жүйесін зерттеуге арналған. Бұл жүйе оның Орел рухани семинариясындағы ректорлық қызметі кезеңінде (1835–1839 жж.) қалыптасқан. Кейін ол Түркістан епархиясының алғашқы архипастыры болды.

Зерттеудің мақсаты — архимандрит Софонийдің богословиялық көзқарастарын қайта қалпына келтіру, оның жүйесінің қалыптасу дереккөздері мен тарихи контекстін анықтау, сондай-ақ оны сол дәуірдегі богословиялық ізденістер аясында бағалау. Бұл ізденістер Мәскеу митрополиті Филарет пен Херсон архиепископы Иннокентийдің есімдерімен байланысты.

Зерттеудің жаңалығы — архимандрит Софонийдің «Семинарияда богословиялық пәндерді оқыту конспектісі» атты архивтік қолжазба материалдарын ғылыми айналымға енгізуінде. Онда негізгі идея ретінде христиандық богословияны «религиозистика» және «экклезиастика» деп екіге бөлу ұсынылады.

Мақалада Ресейдегі XIX ғасырдың екінші ширегіндегі богословиялық білімді жүйелеудің бұл қағидасы әулие Иннокентийдің (Борисов) богословиялық жүйесіне сүйенудің нәтижесі екені негізделеді. Сондай-ақ архимандрит Софонийдің архиепископтар Ириней (Фальковский) мен Сильвестрдің (Кулябка) богословиялық жүйелерін ұстанды деген пікірдің қате екені көрсетіледі.

Сонымен бірге 1837 жылғы семинария түлегі Егор Говоровтың (кейін Затворник Феофан атанған) Орел семинариясының ректоры архимандрит Софонийдің дәрістерін тыңдағаны, ал бұл дәрістер әулие Иннокентийдің (Борисов) богословиясына негізделгені атап өтіледі.

Мақалада Орел семинариясы ректорының «Конспектісіне» берілген пікір де талданып, рецензенттің әулие Иннокентийдің богословиясымен таныс болмағандықтан, сынның архимандрит Софоний жүйесіне емес, негізінен оның ұстазы — әулие Иннокентийге бағытталғаны туралы қорытынды жасалады.

«Санкт-Петербург Рухани академиясының богословие кафедрасының еңбектері» журналы — ғылыми зерттеулердің негізгі нәтижелері мен теология докторы ғылыми дәрежесін алу үшін қорғалатын диссертациялардың нәтижелері жариялануы тиіс рецензияланатын ғылыми басылымдар тізіміне (ЖАК тізімі) енгізілген.

Астана және Қазақстан митрополиті Александрдың мақаласымен журналдың ресми сайтында танысуға болады (PDF форматында): scientific-journals-spbda.ru/f/08-mogilev_tkb-129-2026.pdf

Журналдың толық саны мына сілтеме бойынша қолжетімді: scientific-journals-spbda.ru/archive-of-journals/archive-of-the-journal-proceedings-of-the-department-of-theology/2026/no1-29-2026

Дәйексөз келтіру үшін: Александр (Могилев), митр. «Сол себепті христиандық богословие негізінен екі бөлімнен — религиозистика мен экклезиастикадан тұруы тиіс”: Орел семинариясының ректоры архимандрит Софонийдің (Сокольский) 1837 жылғы богословиялық жүйесі» // Санкт-Петербург Діни академиясының богословие кафедрасының еңбектері. 2026. №1 (29). Б. 120–143.