«Сретенское слово» ғылыми журналында митрополит Филареттің (Дроздов) Түркістан архиепископы Софонийдің (Сокольский) еңбектері жөніндегі пайымдауларына арналған митрополит Александрдың мақаласы жарияланды

16 маусым 2026 жыл. Мәскеу. Сретенск православиелік рухани академиясының «Сретенское слово» ғылыми журналында Астана және Қазақстан митрополиті Александрдың Мәскеу және Коломна митрополиті, әулие Филареттің (Дроздов) тұлғасы мен пайымдауларының болашақ Түркістан архипастырының өмірбаянындағы рөліне арналған мақаласы жарияланды.

Мақалада әулие Филареттің владыка Софонийге қатысты пайымдауларының қалыптасуына қандай оқиғалар негіз болғаны қарастырылады. Мұндай пікірлердің туындауына мынадай жағдайлар себеп болған: Архангельск қаласында Ломоносовқа ескерткіш ашу ісі (1832), Армян шіркеуі туралы зерттеудің грек тілінен аудармасына берілген пікір (1852) және архимандрит Софонийдің несториан-айсорлардың Православиеге қосылуы туралы баяндамасына жасалған қорытынды (1862).

Мақалада сондай-ақ Тверь семинариясы мен Петербург академиясының ұстаздары арқылы митрополит Филареттің архимандрит Софонийдің өміріне тигізген ықпалы ерекше қарастырылады. Бұл ұстаздар әулие Филареттің тікелей шәкірттері болған. Сонымен қатар архимандрит Софонийдің Орел семинариясының ректоры болған кезеңінде (1837) оның «Семинариялық құдайтану пәндерін оқыту конспектісіне» «филареттік орта» өкілдерінің бірі жазған анонимді рецензия мәселесі қозғалады.

Зерттеу қорытындысында екі иерархтың қарым-қатынасы архиепископ Софонийдің «филареттік ортаға» қатыстылығымен айқындалғанымен, оның әулие Филареттің тікелей богословиялық көзқарастарына тәуелсіз болғаны туралы тұжырым жасалады.

Жарияланымның толық атауы:

«Архиепископ Софонийдің (Сокольский) өмірбаянындағы Мәскеулік әулие Филареттің пайымдаулары және “филареттік орта»: күмән, сын мен түсінбеушілік аясында».

«Сретенское слово» журналы ғылыми зерттеулердің негізгі нәтижелері, сондай-ақ тарих ғылымдарының докторы және шіркеу тарихы докторы ғылыми дәрежелерін алуға арналған диссертациялардың ғылыми нәтижелері жариялануға тиіс рецензияланатын ғылыми басылымдар тізбесіне (ЖАК тізімі) енгізілген.

Астана және Қазақстан митрополиті Александрдың мақаласымен сілтеме арқылы танысуға болады.

Дәйексөз келтіру үшін:

Александр (Могилев), митр. Архиепископ Софонийдің (Сокольский) өмірбаянындағы Мәскеулік әулие Филареттің пайымдаулары және «филареттік орта»: скептицизм, сын мен түсінбеушілік аясында // Сретенское слово. Мәскеу: Сретен рухани академиясының баспасы, 2026. № 1 (17). 85–107-бб. DOI: 10.54700/xn4z2c98.