Калуга рухани семинариясының «Богословско-исторический сборник» ғылыми журналында митрополит Александрдың архиепископ Софонийдің (Сокольский) уағызшылық мұрасына арналған мақаласы жарияланды

24 қыркүйек 2026 жыл. Калуга. Калуга діни семинариясының «Богословско-исторический сборник» ғылыми журналының 2026 жылғы №2 (41) санында Астана және Қазақстан митрополиті Александрдың Түркістанның алғашқы архипастыры, әулие Софоний (Сокольский)дің уағыздарына арналған мақаласы жарық көрді.

Зерттеудің негізгі нысаны – архиепископ Софонийдің 1837–1876 жылдар аралығында айтқан және жарияланған уағыздарының толық жинағы: барлығы 49 уағыз бен сөз. Осы уақытқа дейін бұл мәтіндер ішінара ғана зерттеліп келген. Мақалада әулиенің алғашқы уағыздары туралы деректер, соның ішінде оның 1832 жылы Архангельск қаласында айтқан уағызы жөнінде «Санкт-Петербургские ведомости» газетінде жарияланған хабарлама да қарастырылған.

Мақалада әулие Софонийдің уағыздарын талдау екі деңгейлі жіктеу негізінде жүргізілген. Бірінші деңгей уағыздардың тақырыптарын оның діни қызметінің кезеңдерімен байланыстырады. Академиялық кезеңде (1830–1840 жылдары) діни оқу орындарының тәрбиеленушілеріне арналған тәлім-тәрбиелік уағыздар басым болды. Херсон кезеңінде (1860 жылдары) әулие земство және сот реформаларына, оқу орындарының ашылуына, сондай-ақ император әулетіндегі оқиғаларға қатысты ой-пікір білдірді. Түркістан кезеңінде (1870 жылдары) уағыздар миссионерлік сипатқа ие болды.

Талдаудың екінші деңгейі оның уағыздарының негізгі теологиялық мазмұнын айқындайды. Оған адамның ішкі рухани өзгеруі туралы ілім, «нұрдың ұлдары» мен «осы дүниенің ұлдарын» қарама-қарсы қою, әділ адамдарды дүниенің көзге көрінбейтін тірегі ретінде түсіндіру, байлық пен садақаны Інжіл тұрғысынан пайымдау, сондай-ақ монархиялық биліктің теологиялық негіздемесі жатады. Түркістандағы уағыздарда бұл тақырыптарға өлке халықтарын рухани ағарту ісіндегі Православиенің жауапкершілігі мәселесі қосылады.

Жарияланымның атауы: «Түркістанның алғашқы архиепископы, аса мәртебелі Софонийдің (Сокольский) (1800–1877) уағыздарының тақырыптық және мағыналық мазмұнының ерекшеліктері».

«Богословско-исторический сборник» журналы диссертациялардың негізгі ғылыми нәтижелері жариялануға тиіс, ғылым кандидаты және ғылым докторы ғылыми дәрежелерін алуға арналған диссертацияларды жариялайтын рецензияланатын ғылыми басылымдар тізіміне (ЖАК тізімі) кіреді.